امضای بیش از ۳۷ میلیارد دلار تفاهمنامه، برای توسعه میادین نفت و گاز
به نقل از پایگاه اطلاع رسانی شرکت ملی نفت ایران، رضا عاقبتی، مدیر مهندسی و توسعه شرکت ملی نفت ایران از تنفیذ قراردادهایی به ارزش ۱۳.۶ میلیارد دلار، برنامه حفاری چاههای درون میدانی و اجرای طرح فشارافزایی در پارس جنوبی خبر داد.
آنچه در ادامه میخوانید، گزیدهای از گفت وگو با رضا عاقبتی است که در آن، ضمن تشریح اهمیت توسعه در بخش بالادست صنعت نفت، آخرین اقدامات و عملکرد شرکت ملی نفت ایران در حوزه توسعه میادین نفتی و گازی، جذب سرمایه گذاری، حفظ و افزایش تولید و برنامههای پیش رو در دولت چهاردهم بررسی شده است:
ابتدا درباره اهمیت توسعه در بخش بالادست صنعت نفت و جایگاه آن در اقتصاد کشور توضیح دهید.
در بالادست صنعت نفت و گاز مجموعهای از فعالیتها شامل اکتشاف، توسعه و بهره برداری از میادین انجام میشود که آغاز زنجیره ارزش صنعت نفت را تشکیل میدهد. عملکرد بخش توسعه مستقیما بر میزان تولید، ظرفیت صادرات، درآمدهای حاصل از منابع هیدروکربوری و امنیت انرژی کشور اثرگذار است.
در ابتدای این زنجیره، عملیات توسعه برای ایجاد ظرفیت تولید نقشی کلیدی دارد، اما پس از رسیدن میدان به مرحله تولید نیز توسعه متوقف نمیشود؛ زیرا تولید باید پایدار و بدون وقفه باشد. افت طبیعی تولید مخازن موضوعی اجتناب ناپذیر است و باید از طریق سرمایه گذاری و اجرای طرحهای توسعهای جبران شود؛ بنابراین توسعه بالادست را نمیتوان تنها در ایجاد ظرفیت جدید تولید دانست. بخش مهمی از طرحهای توسعه با هدف حفظ تولید، جبران افت طبیعی مخازن، افزایش ضریب بازیافت، جلوگیری از هدررفت منابع و خارج شدن بخشی از ذخایر از دسترس اجرا میشود.
ایران ذخایر عظیمی از نفت و گاز در اختیار دارد و تعداد قابل توجهی میدان نفتی و گازی، از جمله میادین مشترک با کشورهای همسایه، در اختیار ماست. برای تبدیل این ظرفیت به ثروت اقتصادی، باید به صورت مستمر در این میادین سرمایه گذاری و آنها را وارد زنجیره تولید کنیم.
با توجه به حجم ذخایر نفت و گاز ایران، چرا توسعه میادین تا این اندازه اهمیت دارد؟
ایران سومین دارنده ذخایر اثبات شده نفت و دومین دارنده ذخایر اثبات شده گاز در جهان است و در مجموع نفت و گاز، نخستین دارنده ذخایر اثبات شده هیدروکربوری محسوب میشود. با این حال، برخورداری از ذخایر عظیم زیرزمینی به تنهایی به معنای برخورداری از درآمد و قدرت اقتصادی نیست.
یکی از مهمترین وظایف سیاست گذاری در صنعت نفت، تبدیل ثروت بالقوه زیرزمینی به سرمایه و درآمد بالفعل و قابل دسترس است. منابع هیدروکربوری زمانی به ثروت اقتصادی و قدرت ژئوپلیتیکی تبدیل میشوند که ذخایر زیرزمینی با سرمایه گذاری مناسب به ظرفیت تولید و درآمد اقتصادی تبدیل شوند.
هرگونه اختلال در مرحله توسعه و تولید، امکان تبدیل این ذخایر ملی به ثروت اقتصادی را محدود میکند؛ بنابراین تبدیل ذخایر بالقوه به ظرفیت تولید بالفعل و پایدار، یکی از وظایف اصلی بخش توسعه بالادست صنعت نفت و گاز است.
از مهمترین دلایل ضرورت توسعه میتوان به اهمیت اقتصادی تولید و صادرات نفت، ضرورت توسعه میادین گازی برای مقابله با ناترازی گاز، جبران افت طبیعی تولید میادین نفتی، توسعه میادین مشترک، افزایش ضریب بازیافت و ارتقای فناوری اشاره کرد.
در بخش قابل توجهی از میادین کشور، به دلیل پایین بودن ضریب بازیافت، باید از روشهای ازدیاد برداشت استفاده شود. همچنین با قراردادهای جدید و روشهای نوین، زمینه انتقال فناوریهای جدید به داخل کشور فراهم میشود.
در دولت چهاردهم چه میزان قرارداد برای توسعه میادین نفت و گاز منعقد یا تنفیذ شده است؟
از سال ۱۳۹۶ که قراردادهای جدید نفتی مطرح شد تا پیش از دولت چهاردهم، در مجموع حدود ۹ میدان نفتی و گازی با سرمایه گذاری حدود ۱۳ میلیارد دلار وارد قرارداد شدند. این قراردادها تنفیذ شدهاند و تاکنون تولید اضافه حاصل از آنها بالغ بر ۱۴۰ میلیون بشکه نفت بوده است. همچنین بیش از ۲ میلیارد دلار سرمایه گذاری مستقیم در این قراردادها انجام شده است.
در دولت چهاردهم، طی حدود دو سال، پنج قرارداد به ارزش حدود ۱۳.۶ میلیارد دلار تنفیذ شده و عملیات اجرایی آنها آغاز شده است. پیش بینی میکنیم اجرای این قراردادها به تولید بیش از ۶۰۰ هزار بشکه نفت خام در روز و بیش از ۳۰ میلیون مترمکعب گاز در روز منجر شود.
در بخش دیگری از قراردادهایی که در دولت چهاردهم منعقد شده، حدود ۹.۳ میلیارد دلار قرارداددر مرحله تنفیذ قرار دارد و در حال اخذ مجوزهای لازم از دولت، سازمان برنامه و بودجه و سایر مراجع هستیم. با تنفیذ این قراردادها نیز پیش بینی میشود بیش از ۶۵۰ هزار بشکه نفت خام در روز و بیش از ۳۰ میلیون مترمکعب گاز طبیعی در روز به ظرفیت تولید کشور اضافه شود.
وضعیت تفاهم نامهای جدید برای جذب سرمایه گذار چگونه است؟
در ابتدای فرآیند سرمایه گذاری، شرکت ملی نفت با شرکتهای متقاضی وارد تفاهم نامه میشود. پس از تهیه پیشنهادهای اولیه فنی، بر اساس بهترین پیشنهادها وارد مذاکرات میشویم و این فرآیند در نهایت به انعقاد قرارداد منتهی خواهد شد.
در دولت چهاردهم حدود ۴۰ تفاهم نامه منعقد کردهایم که حدود ۳۹ میدان نفتی و گازی را شامل میشود. اگر این تفاهم نامهها به قرارداد تبدیل شوند، پیش بینی میکنیم بیش از ۳۷ میلیارد دلار قرارداد سرمایه گذاری در این بخش منعقد شود.
بخشی از این تفاهم نامهها مراحل فنی را پشت سر گذاشته و تأییدیههای اولیه را دریافت کردهاند و وارد مذاکرات مالی و حقوقی شدهاند. از جمله این موارد میتوان به میدانهای گازی لاوان، خار تنگ، سفید زاخور و سفید باغون و همچنین مذاکرات مربوط به میدان یادآوران با سرمایه گذاران داخلی و خارجی اشاره کرد. امیدواریم این مذاکرات هرچه سریعتر به نتیجه برسد.
برای تسهیل و تسریع در انعقاد قراردادهای توسعهای چه اقداماتی انجام شده است؟
در این زمینه چند اقدام مهم انجام شده است. یکی از آنها اخذ مصوبه هیات وزیران درباره آیین نامه توسعه و افزایش تولید میادین گازی و تخصیص گاز تولیدی به واحدهای صنعتی انرژی بر و واحدهای پتروشیمی است. این مصوبه ظرفیت مناسبی برای جذب سرمایه از شرکتهای فولادی و پتروشیمی فراهم میکند.
همچنین مصوبه تسهیل شرایط انعقاد و اجرای قراردادهای بالادستی نفت و گاز از سوی شورای اقتصاد اخذ شده که ظرفیتهای مناسبی برای تسریع فرآیند توسعه ایجاد میکند.
اقدام دیگر، استفاده از قراردادهای اولیه و مقدماتی در فاصله میان امضای قرارداد اصلی تا تنفیذ آن است. معمولا میان امضای قرارداد و تنفیذ آن، فرآیندی برای اخذ مجوزها و مصوبات وجود دارد که ممکن است زمان بر باشد. با استفاده از این سازوکار تلاش میکنیم بخشی از عملیات مقدماتی توسعه در این فاصله انجام شود تا زمان از دست نرود و میدان سریعتر وارد مرحله اجرایی شود.
یکی از مهمترین موضوعات در حوزه گاز، حفظ تولید پارس جنوبی است. برنامه شرکت ملی نفت برای این میدان چیست؟
در توسعه میادین گازی، روشها و فرآیندهای علمی و استانداردی برای حداکثرسازی ضریب بازیافت وجود دارد. نخستین مرحله، توسعه کامل میدان و رساندن تولید به ظرفیت مورد نظر است. پس از آن، حفاری چاههای تولیدی اضافه یا چاههای درون میدانی و در مراحل بعد نصب کمپرسورها و سیستمهای تقویت فشار گاز در دستور کار قرار میگیرد.
هر سه این روشها از روز نخست در برنامه بلندمدت مدیریت مخزن پارس جنوبی لحاظ شده است. اکنون با نزدیک شدن توسعه فازهای این میدان به مراحل پایانی، از جمله تکمیل فاز ۱۱ و سایر فازها، وارد مرحله حفاریهای درون میدانی شدهایم.
شرکت ملی نفت از قبل برنامه حفاری ۳۵ حلقه چاه درون میدانی را در این میدان پیش بینی کرده بود. تاکنون حدود چهار قرارداد در این زمینه منعقد شده و حفاریها در حال انجام است. برنامه افزایش تعداد این چاهها نیز در شرکت ملی نفت دنبال میشود.
موضوع مهم دیگر، نصب کمپرسورهای فشارافزایی است. این طرح به عنوان یک طرح کلان و ملی در شرکت ملی نفت، وزارت نفت، شورای اقتصاد و سازمان برنامه و بودجه با جدیت پیگیری شد و اخیرا با همکاری دولت، مصوبه طرح فشارافزایی در شورای اقتصاد به تصویب رسید.
پس از ابلاغ مصوبه و طی فرآیندهای قراردادی، عملیات اجرایی این طرح آغاز خواهد شد. هدف این است که مجموعه اقدامات استاندارد و علمی مورد نیاز برای مدیریت مخزن و حداکثرسازی ضریب بازیافت در پارس جنوبی به صورت مرحله به مرحله اجرا شود.
آیا توسعه میادین در شرکت ملی نفت صرفا از طریق قراردادهای IPC انجام میشود؟
خیر. شرکت ملی نفت ایران برای توسعه میادین تنها به قراردادهای IPC اکتفا نکرده و سبد متنوعی از قراردادهای بالادستی را در نظر گرفته است. متناسب با شرایط هر میدان و نوع منابع آن، از مدل قراردادی مناسب استفاده میکنیم. علاوه بر قراردادهای IPC، بخشی از میادین با استفاده از منابع داخلی شرکت ملی نفت توسعه مییابد. همچنین در برخی میادین از قراردادهای بیع متقابل که از سالهای گذشته مورد استفاده قرار گرفتهاند بهره میبریم. همچنین از ظرفیتهای قانونی از جمله بند ق تبصره ۳ قانون بودجه سال ۱۳۹۳ برای تأمین منابع مالی و توسعه برخی میادین استفاده شده است.
درباره طرحهای نگهداشت و افزایش تولید نیز توضیح دهید.
در کنار توسعه میادین، شرکت ملی نفت ایران از سالهای گذشته طرح نگهداشت و افزایش تولید نفت و گنیز دنبال کرده است که در قالب پروژههای متعدد در محدوده عملیاتی شرکت ملی مناطق نفت خیز جنوب، شرکت نفت فلات قاره ایران و شرکت نفت مناطق مرکزی ایران اجرا میشوند.
در قالب این قراردادها تاکنون حدود ۱۵۴ هزار بشکه در روز تولید محقق شده و حدود ۱۴۷ حلقه چاه نیز حفاری یا تعمیر شده است.
نقش شرکتهای دانش بنیان و انتقال فناوری در قراردادهای جدید چیست؟
در قراردادهای IPC، ضمیمهای با موضوع فناوری و انتقال فناوری در نظر گرفته شده است. بر این اساس، شرکتهای سرمایه گذار داخلی و خارجی میتوانند فناوریهای خاص و جدید خود را به شرکت ملی نفت، شرکتهای دانش بنیان و پیمانکاران داخلی منتقل کنند.
شرکتهای دانش بنیان نیز متناسب با توان فنی و مالی و ماهیت فناوری خود میتوانند در این قراردادها در کنار پیمانکاران و سرمایه گذاران مشارکت کنند. همچنین شرکتهای سرمایه گذار میتوانند بخشی از تعهدات انتقال فناوری خود را از طریق به کارگیری شرکتهای دانش بنیان انجام دهند.
این ظرفیت میتواند زمینه انتقال فناوری به بخشهای مختلف صنعت نفت، از سازندگان و پیمانکاران گرفته تا شرکتهای مطالعاتی و اجرایی، را فراهم کند.
با توجه به جنگهای ۱۲ روزه و رمضان، آیا وقفهای در فعالیتهای توسعهای و قراردادی شرکت ملی نفت ایران به وجود آمده است؟
در سال گذشته متأسفانه شاهد دو جنگ تحمیلی بودیم، اما هیچ یک از فعالیتهای مذاکرهای و انعقاد قراردادهای شرکت ملی نفت متوقف نشد. همان طور که در گزارش عملکرد نیز اشاره کردم، در این دوره حدود ۱۳.۶ میلیارد دلار قرارداد تنفیذ و حدود ۹.۴ میلیارد دلار قرارداد منعقد شد.
همچنین بخش قابل توجهی از تفاهم نامههای دولت چهاردهم، از جمله حدود ۳۰ تفاهم نامه با ارزش پیش بینی شده بیش از ۳۰ میلیارد دلار سرمایه گذاری، در فاصله میان این دو جنگ منعقد شد. حتی در دوره جنگهای ۱۲ روزه و ۴۰ روزه تلاش کردیم فعالیتهای اجرایی قراردادها در مناطق عملیاتی متوقف نشود. دکلهای حفاری و پیمانکاران به فعالیت خود ادامه دادند و هیچ توقفی در عملیات اجرایی ایجاد نشد. البته الزامات ایمنی و HSE مطابق استانداردهای صنعت نفت به طور کامل رعایت شد.
در فعالیتای ستادی، بررسیها و مطالعات نیز ادامه داشت. تنها در بخش ارتباطات بین المللی، به دلیل شرایط ارتباطی، مذاکرات با برخی طرفهای خارجی برای مدتی کمرنگتر شد که پس از بهبود شرایط، این مذاکرات به صورت آنلاین و حضوری از سر گرفته شد.
به عنوان سوال آخر، مهمترین هدف شرکت ملی نفت در حوزه توسعه را چگونه ارزیابی میکنید؟
تلاش مجموعه مدیریت مهندسی و توسعه این است که افت طبیعی تولید میادین را جبران کنیم و سطحی پایدار از تولید برای کشور ایجاد شود. تولید پایدار راهی جز توسعه و پشتیبانی از تولید فعلی ندارد و ما در این مسیر تلاش میکنیم ظرفیت تولید پایدار را برای مردم شریف ایران فراهم کنیم.
این تولید پایدار علاوه بر درآمدهای مستقیم برای کشور، زمینه اجرای قراردادهای مختلف و ایجاد ظرفیت در حوزه مسئولیتهای اجتماعی را نیز فراهم میکند. اجرای پروژهها در مناطق نفت خیز میتواند به اشتغال، ساخت کالا، استفاده از ظرفیت پیمانکاران داخلی، رونق اقتصادی، آبادانی و توسعه این مناطق کمک کند.
امیدوارم با اجرای طرحهای توسعهای و تلاش مجموعه شرکت ملی نفت ایران، که مدیریت مهندسی و توسعه یکی از اجزای این مجموعه یکپارچه است، شاهد آبادانی و توسعه بیشتر کشور باشیم و منافع اقتصادی و ملی حاصل از این طرحها به همه مردم شریف ایران برسد.
انتهای پیام/