بلایی که ناترازی گاز بر سر اقتصاد میآورد؛ از کاهش توان صادراتی تا تضعیف صنایع پاییندستی
روزنامه سیاست روز در گزارش خود با عنوان «ناترازی گاز مانع صادرات» به بررسی یکی از مهمترین چالشهای بخش انرژی ایران یعنی شکاف میان تولید و مصرف گاز طبیعی میپردازد؛ چالشی که به گفته تحلیلگران، بهطور مستقیم توان صادراتی کشور را محدود کرده و حتی انجام تعهدات منطقهای را با مشکل روبهرو میکند.
با وجود برخورداری ایران از ذخایر عظیم گاز، رشد سریع مصرف داخلی و ضعف سرمایهگذاری در بخش تولید باعث شده تراز گازی کشور منفی شود و اولویت تأمین گاز به مصرف داخلی اختصاص یابد.
بخش خانگی و تجاری بیشترین سهم مصرف گاز را دارد و در فصلهای سرد سال این مصرف بهشدت افزایش مییابد. همین موضوع باعث میشود صنایع، نیروگاهها و پروژههای صادراتی با محدودیت مواجه شوند. نتیجه چنین وضعیتی کاهش تولید صنعتی، افت صادرات محصولات وابسته به گاز و از دست رفتن فرصتهای درآمد ارزی است. به بیان دیگر، ناترازی گاز نهتنها یک مشکل فنی در حوزه انرژی، بلکه یک مسئله اقتصادی و راهبردی تلقی میشود.
صادرات انرژی یکی از ابزارهای مهم نفوذ منطقهای کشورها محسوب میشود و کاهش توان صادراتی میتواند جایگاه ایران در بازارهای منطقهای را تضعیف کند. وقتی کشور نتواند به تعهدات صادراتی خود عمل کند، رقبا جای آن را میگیرند و بازگشت به بازار دشوارتر میشود؛ بنابراین ناترازی گاز علاوه بر پیامدهای اقتصادی، اثرات سیاسی و راهبردی نیز دارد.
یکی از دلایل اصلی شکلگیری این ناترازی، رشد مصرف بدون مدیریت تقاضا است. قیمتگذاری یارانهای، بهرهوری پایین ساختمانها و توسعه گسترده شبکه گازرسانی باعث شده مصرف داخلی افزایش یابد، در حالی که توسعه میادین و زیرساختها متناسب با آن پیش نرفته است. همچنین کمبود سرمایهگذاری، مشکلات فناوری و تحریمها از دیگر عواملی هستند که روند افزایش تولید را کند کردهاند.
ادامه این روند میتواند صنایع وابسته به گاز بهویژه پتروشیمی را با فشار بیشتری مواجه کند. این صنایع نقش مهمی در صادرات غیرنفتی دارند و محدودیت خوراک گازی به معنی کاهش تولید، افت ارزآوری و تضعیف زنجیره صنایع پاییندستی خواهد بود. در نتیجه، ناترازی گاز بهصورت زنجیرهای بر کل اقتصاد اثر میگذارد.
راهکارهای متعددی برای کاهش این شکاف وجود دارد از جمله مدیریت مصرف و اصلاح الگوی استفاده از گاز در بخش خانگی، بهبود بهرهوری انرژی، سرمایهگذاری در توسعه میادین و زیرساختها و ایجاد سیاستهای قیمتی و انگیزشی برای کنترل تقاضا. همچنین بر ضرورت برنامهریزی بلندمدت برای تبدیل ایران به بازیگر فعال بازار گاز منطقه تأکید شده است.
ایران با وجود مزیت بزرگ ذخایر گازی، در صورت حل نکردن مسئله ناترازی نمیتواند از ظرفیت صادراتی خود بهره کامل ببرد. به همین دلیل، مدیریت همزمان عرضه و تقاضا و افزایش سرمایهگذاری در صنعت گاز بهعنوان پیششرط توسعه صادرات و حفظ جایگاه منطقهای کشور مطرح میشود.
انتهای پیام/
