چرا گازوییل در جهان گران شده است؟
جهان امروز با با پدیدهای در حوزه انرژی روبهرو شده که تحلیلگران آن را جدا شدن نفت از فرآوردهها مینامند.
قیمت نفت گران شده، اما گرانتر از آن، سوختی است که از نفت به دست میآید. قیمت برنت امروز سهشنبه ۲۹ سپتامبر حدود ۱۰۶ دلار معامله میشود، اما گازوییل در بازار عمده فروشی آمریکا از مرز ۲۰۰ دلار در هر بشکه گذشته است.
آژانس بینالمللی انرژی میگوید این رقم حدود ۹۴ درصد بالاتر از پیش از جنگ است، در حالی که برنت حدود ۴۵ درصد بالا رفته است.
اما ریشه این اتفاق کجاست؟ پاسخ را باید در دو جا جستوجو کرد: تنگه هرمز و پالایشگاهها.
آغاز جنگ علیه ایران و اختلال در تنگه هرمز
با آغاز جنگ علیه ایران، تردد نفتکشها در تنگه هرمز به شدت محدود شده است. اما مشکل فقط به نفت خام محدود نیست. خلیج فارس یکی از تامین کنندگان مهم گازوییل و سوخت جت بود. به گفتهی یک مقام پیشین وزارت خارجه آمریکا، نزدیک به سه میلیون بشکه در روز ظرفیت پالایش این منطقه از مدار خارج شده است.
آژانس بینالمللی انرژی هم میگوید صادرات خالص گازوییل کشورهای حاشیه خلیج فارس در اوت حدود ۳۹۰ هزار بشکه در روز بود، یعنی کمی بیش از یکچهارم پیش از جنگ.
بمباران پالایشگاههای روسیه و تشدید بحران سوخت
از طرفی جنگ دوم، یعنی جنگ روسیه و اوکراین، مشکل را عمیقتر کرده است. حملات پهپادی اوکراین به پالایشگاههای روسیه باعث شد مسکو از ۹ ژوئیه صادرات گازوییل را ممنوع کند و صادرات بنزین را هم تا پایان ژانویه ۲۰۲۷ متوقف کرده است.
روسیه پس از آمریکا دومین صادرکنندهی بزرگ گازوییل بود. مجموع افت صادرات خالص گازوییل خلیج فارس و روسیه در اوت حدود ۱٫۶ میلیون بشکه در روز بوده است. تا جایی که حتی دونالد ترامپ هم به طور علنی از زلنسکی خواست پالایشگاههای گازوییل روسیه را هدف نگیرد، چون به گفته او این کار به جهان آسیب میزند.
همه اینها در شرایطی رخ میدهد که پالایشگاههای باقی مانده نیز جای نفس کشیدن ندارند.
نبود ظرفیت اضافی برای پالایشگاههای جهان
پالایشگاههای آمریکا حدود ۹۸ درصد ظرفیتشان کار میکنند و ذخایر گازوییل این کشور ۱۲ درصد زیر میانگین پنج ساله است. آژانس بینالمللی انرژی در گزارش سپتامبر هشدار داد که نظام پالایش جهان «تا آخرین حد» کشیده شده و ذخایر نفت جهان از آغاز جنگ بیش از ۵۰۰ میلیون بشکه کاهش یافته است.
تحلیلگران Atlantic Council هم یادآوری کردهاند که نفت متوسط-ترش خلیج فارس برای تولید گازوییل و سوخت جت بسیار مناسب است؛ بنابراین حتی اگر نفتی از منابع دیگر برسد، لزوما همان قدر گازوییل نمیدهد و اکنون نتیجه در پمپ بنزینها دیده میشود.
گزارشها نشان میدهد در آمریکا، AAA قیمت گازوییل را در ۲۲ سپتامبر ۶٫۵۲ دلار در هر گالن ثبت کرد، حدود ۷۳ درصدد بیشتر از ۳٫۷۷ دلار پیش از جنگ. گازوییل در کالیفرنیا نزدیک ۸ دلار است. قیمت بنزین هم به ۴٫۴۸ دلار رسید که بالاترین رقم تاریخی برای این زمان از سال است.
در اروپا، تحلیل خبرگزاری فرانسه از دادههای کمیسیون اروپا نشان میدهد میانگین گازوییل در اتحادیه به رکورد ۲٫۲۳ یورو در هر لیتر رسیده و در ۱۹ کشور، از جمله آلمان، فرانسه و ایتالیا، رکورد شکسته شده است.
فنلاند و دانمارک با ۲٫۵۶ یورو بالاترین قیمت را دارند و آلمان با ۲٫۴۶ یورو پشت سر آنهاست. اتحادیه جهانی حملونقل جادهای (IRU) میگوید اروپا این بار با حمایت مالی کمتری روبهروست، چون تخفیف سوخت آلمان از پایان ژوئن و اقدامات لهستان از پایان اوت تمام شده است.
در بریتانیا هم قیمت گازوییل حدود ۱۹۵ تا ۱۹۹ پنس در هر لیتر گزارش میشود، نزدیک رکورد ۱۹۹٫۰۹ پنسی ژوئن ۲۰۲۲.
اقدامات حمایتی و سرکوب قیمت گازوییل در برخی کشورهای آسیایی.
اما تصویر آسیا پیچیدهتر است، چون بسیاری از دولتها با یارانه و سقف قیمت جلوی افزایش قیمت پمپ را گرفتهاند. اما شاخصهای بازار نشان میدهد فشار همانجاست.
حاشیهی پالایش گازوییل آسیا در ۱۶ سپتامبر از ۸۷ دلار در هر بشکه گذشت که رکورد است. گازوییل در سنگاپور نزدیک ۲٫۸۴ دلار در هر لیتر فروخته میشود و برخی ایستگاهها قیمت را بالای ۴ دلار سنگاپور نوشتهاند.
کشورهای آسیایی از همان ماه مارس به اقدامات اضطراری متوسل شدند. چین صادرات بنزین، گازوییل و سوخت جت را ممنوع کرد، تایلند صادرات را متوقف کرد و کره جنوبی آن را محدود کرد.
سریلانکا جیرهبندی رسمی اعمال کرد و فیلیپین نخستین کشوری بود که وضعیت اضطراری انرژی اعلام کرد. با این حال، به گزارش برخی رسانهها صادرات گازوییل چین در اوت به بالاترین سطح در بیش از دو سال رسید. یعنی دست کم بخشی از آن محدودیتها با گذر زمان شل شده است.
قیمت گازوییل به این زودیها پایین نمیآید
در این میان، صحبتهای وزیر انرژی آمریکا، کریس رایت نیز قابل توجه است. او در یک گفتوگوی رسانهای با CBS در ۶ سپتامبر گفت ظرفیت پالایش جهانی دلیل اصلی این است که قیمت بنزین و گازوییل حتا بیشتر از نفت بالا رفته، و پالایشگاهها چالش بزرگتری از نفت خاماند.
چشمانداز کوتاهمدت روشن نیست. تحلیلگران هم میگویند حتی اگر جنگ ناگهان تمام شود، ذخایر تهی شده اجازه نمیدهد قیمت گازوییل زود پایین بیاید.
انتهای پیام/