مسیر جدید هرمز در آستانه نهاییشدن/ گره توافق ایران و عمان باز میشود؟
مذاکرات ایران و عمان بر سر تنگه هرمز در آستانه نهاییشدن قرار دارد. این خبری است که برای نخستین بار بیش از یک ماه پیش وزیر خارجه ایران مطرح کرد. اما همچنان توافق نهایی اعلام نشده و بعد از یک ماه، در میانه شهریور، محسن رضایی دبیر شورای عالی امنیت ملی بار دیگر از نزدیک بودن توافق نهایی با مسقط سخن به میان آورده است.
مذاکرات، کمی پس از آتشبس ایران و آمریکا و تفاهم اسلامآباد با عمان آغاز شد، اما به نظر میرسد فراتر از جزییات فنی تعیین مسیر جدید برای تنگه هرمز، دخالتهای آمریکا مانع نهاییشدن این مذاکرات شده است. بین ایران و عمان به ویژه بر سر دریافت عوارض نیز اختلافنظرهایی وجود دارد و گفته میشود طرف عمانی حاضر به پذیرش این درخواست نیست. هرچند حالا توافق بیش از هر زمان دیگری نزدیک به نظر میرسد.
ترتیبات جدید در تنگه هرمز
در تفاهم اسلامآباد، بازشدن تنگه هرمز با ترتیبات ایرانی مورد توافق ایران و آمریکا قرار گرفته است. اما آمریکاییها اجرای این بند را پس از امضای تفاهم نپذیرفتند تا درگیریها دوباره آغاز شود. از همان زمان ایران وارد مذاکره با عمان برای تعیین مسیر جدید عبور کشتیها از تنگه هرمز شد. مسیر فعلی تنگه هرمز در آبهای عمان قرار دارد، اما ایران تاکید میکند مسیر جدید باید در آبهای ایران باشد.
مذاکرات در این زمینه با پیگیری ایران آغاز شد. تا جایی که اوایل تیرماه محمدباقر قالیباف، رییس هیات مذاکرهکننده همراه با وزیر خارجه عازم مسقط شد. او با سلطان عمان دیدار کرد و گفته شد بر سر تثبیت ترتیبات ایرانی اداره تنگه هرمز و مسائل دوجانبه با او گفتوگو کرده است.
پس از آن، کاظم غریبآبادی که مامور پیگیری مذاکرات شده بود چندی بعد در میانه تیر به عمان سفر کرد. اما نشانهها حاکی از آن بود که مذاکرات چندان خوب پیش نمیرود و طرف عمانی با ایران همنظر نیست. تا جایی که غریبآبادی پس از آن سفر آشکارا گفت که ایران به ایجاد ترتیبات جدید در تنگه هرمز اصرار دارد و بدون همراهی عمان نیز این کار را انجام خواهد داد.
در جریان مذاکرات یک منبع آگاه خبر داد که عمان به دلیل روابط نزدیک با ایران به طور مستقیم درخواست برای مدیریت تنگه هرمز و دریافت عوارض را رد نکرده، اما به طرف ایرانی جواب صریح نمیدهد.
عمانیها همزمان با آمریکا نیز روابط خوبی دارند و نمیخواهند با پذیرش دریافت عوارض از کشتیها در تنگه هرمز در مقابل آمریکا قرار بگیرند.
توافق شامل چه مواردی است؟
با وجود مخالفتهای اولیه عمان، مذاکرات رفتهرفته پیشرفت کرد و به نظر میرسد پس از درگیری ۱۲ روزه ایران و آمریکا سرعت بیشتری گرفت. عباس عراقچی در میانه مرداد در حاشیه نشست خبری رییسجمهور از نهاییشدن توافق بر سر مسیر جدید گفت و اعلام کرد این مسیر با نقشههای نیروهای مسلح ایران تعیین شده و موقتی است، اما مبنایی برای مسیر نهایی خواهد بود.
با این حال، مشخص نیست بر مبنای این توافق، هزینهای نیز از کشتیها برای عبور از مسیر جدید دریافت میشود یا نه. عمان تاکنون بارها با دریافت عوارض مخالفت کرده، اما ایران بر ضرورت اخذ هزینه خدمات برای عبور کشتیها اصرار داشت.
احتمالا به دلیل همین اختلافنظرها، توافق نهایی پس از خبر عراقچی اعلام نشد و مقامات ایرانی دلیل این فرازوفرودها را کارشکنی و «اعمال نفود» طرفهای «ثالث» یعنی آمریکا میدانستند. هرچند یک منبع آگاه به اقتصادآنلاین گفت که مذاکرات باوجود این کارشکنیها متوقف نشد و ادامه داشت.
سفر بوسعیدی و خبر دبیر شورای امنیت ملی
با آغاز شهریور، بدر ابوسعیدی وزیر خارجه عمان به تهران آمد و بسیاری این سفر را گامی مثبت در راستای مذاکرات دانستند.
حالا محسن رضایی از نهایی شدن توافقی با عمان برای ایجاد یک کریدور بینالمللی در آبهای مشترک خبر داد و گفت که این کریدور با همکاری دو کشور، ورود و خروج به خلیج فارس را مدیریت خواهد کرد و نقشه آن به توافق رسیده و به زودی امضا میشود.
اسماعیل بقائی نیز این اظهارنظر را تایید کرده و گفته که رایزنیها به مراحل نهایی رسیده است. خبری که بیش از یک ماه قبل عراقچی داده بود. با این همه، بقائی بار دیگر گفت که «با دستیابی به توافق نهایی، انتظار میرود تفاهمنامه مشترک ایران و عمان جهت ایجاد مسیر موقتِ امن برای کشتیرانی در تنگه هرمز، ظرف روزهای آینده بهطور رسمی نزد سازمان بینالمللی دریانوردی به ثبت برسد.»
تنشها کاهش مییابد؟
با دستیابی ایران و عمان به توافق بر سر مسیر جدید تنگه هرمز، ممکن است تنشها در خلیج فارس تا حدی کاهش یابد. اما این اتفاق منوط به مولفههای دیگری نیز هست. وزیر خارجه اعلام کرده که توافق با عمان به معنی بازشدن تنگه هرمز نیست و برای بازشدن تنگه آمریکا باید به تعهدات خود در تفاهم اسلامآباد بازگردد. احتمالا کلیدیترین بند تفاهم نیز لغو محاصره دریایی ایران است.
باید دید که آمریکا تمایلی به بازگشت به تعهدات خود در تفاهمنامه در صورت توافق ایران و عمان دارد یا نه. تا اینجا نشانهای از تمایل بازگشت به دیپلماسی در واشنگتن دیده نمیشود. اما در هر صورت، اعلام توافق ایران و عمان، روزنهای برای دیپلماسی در اوج تنشها بازخواهد کرد.
انتهای پیام/