بازار الانجی در آزمون انعطافپذیری
گزارش هفتگی اداره کل امور اوپک، مجامع و سازمانهای بینالمللی وزارت نفت حکایت از آن دارد که بازارهای گاز جهان در هفته منتهی به ۲۱ اوت ۲۰۲۶ همچنان تحتتأثیر اختلال در جریان الانجی از منطقه خلیج فارس، رقابت میان اروپا و شرق آسیا برای محمولههای تکمحموله و تلاش خریداران برای مدیریت ریسک عرضه قرار داشت. با وجود کاهش بخشی از عرضه، بازار تاکنون از بروز کمبود فراگیر جلوگیری کرده است، زیرا کاهش انعطافپذیر تقاضا، تغییر مقصد محمولهها، استفاده از ذخیرهسازیها و فعالشدن مسیرهای جایگزین، بخشی از فشار ناشی از اختلالهای عرضه را جذب کردهاند.
در جدول قیمتهای هفتگی گزارش، میانگین قیمت الانجی شمالشرق آسیا ۲۲ دلار و ۲۶ سنت بهازای هر میلیون واحد حرارتی و قیمت جنوبغرب اروپا ۲۱ دلار و ۴۶ سنت ثبت شده است. میانگین قیمت گاز طبیعی هلند (TTF) نیز حدود ۲۱ دلار و ۵۴ سنت اعلام شده و در بازار بریتانیا قیمت گاز طبیعی (NBP) در محدوده بسیار پایینتری قرار داشته است. ارقام هفتگی نشاندهنده تداوم فاصله قابل توجه میان بازارهای وارداتی اروپا و آسیا با بازار گاز آمریکاست.
یکی از پرسشهای اصلی بازار گاز این است که چرا با وجود اختلال قابلتوجه در عرضه الانجی، افزایش قیمتها از برخی سناریوهای اولیه محدودتر بوده است. گزارش مورد بررسی، این مسئله را ناشی از مجموعهای از عوامل میداند که سبب شده بازار بتواند بخشی از شوک را جذب کند.
جنگ روسیه و اوکراین در سال ۲۰۲۲ و جنگ منطقه غرب آسیا در سال ۲۰۲۶، هر دو شوکهای بزرگ عرضه به بازار جهانی انرژی بودهاند و در مقطعی حدود ۹ درصد از عرضه گاز مصرفی آسیا و اروپا را تحتتأثیر قرار دادهاند. بااینحال، تجربه بازار نشان داده است که ساختار تجارت الانجی نسبت به گذشته انعطافپذیرتر شده و خریداران میتوانند با تغییر الگوی مصرف، استفاده از ذخیرهسازیها و خرید در بازار تکمحمولهها، بخشی از کسری عرضه را جبران کنند.
رقابت اروپا و شرق آسیا
بازار شرق آسیا در ماههای اخیر با کاهش عرضه جهانی الانجی روبهرو بوده است، اما چین، ژاپن، کرهجنوبی و تایوان توانستهاند بخشی از این فشار را با کاهش انعطافپذیر تقاضا و افزایش خریدهای تکمحموله مدیریت کنند. بااینحال، تداوم اختلالات عرضه در تابستان و افزایش قیمتهای نفتپایه، هزینه تأمین الانجی را بالا برده است.
تحویل الانجی به این چهار بازار در فاصله مارس تا ژوئیه ۲۰۲۶ با کاهش ۵ درصدی نسبت به پارسال به حدود ۶ میلیون و ۷۵۰ هزار تن رسید؛ درحالیکه واردات اروپا با کاهش ۱۱ درصدی به حدود ۵ میلیون و ۸۳۰ هزار تن رسید. این ارقام نشان میدهد رقابت برای محمولههای موجود ادامه دارد و کاهش واردات الزاماً به معنای کاهش نیاز نیست، بلکه میتواند نتیجه مدیریت تقاضا و تلاش برای بهینهسازی هزینه تأمین باشد.
در شرق آسیا، فشار هزینهای اهمیت ویژهای دارد؛ زیرا افزایش قیمت نفت با تأخیر چندماهه به قراردادهای بلندمدت الانجی منتقل میشود و سرانجام میتواند به افزایش هزینه برق منجر شود. کشورهای این منطقه تاکنون با مدیریت تقاضا و خرید مناسب در بازار تکمحمولهها امنیت عرضه را حفظ کردهاند، اما ادامه تنشها آنها را با انتخاب دشواری میان افزایش هزینه شرکتهای دولتی و انتقال این هزینه به مصرفکنندگان روبهرو میکند.
رشد چشمگیر معاملات گاز اروپا
یکی از مهمترین پیامدهای افزایش ریسک عرضه، رشد فعالیتهای معاملاتی در بازار گاز اروپا بوده است. حجم معاملات گاز اروپا در نیمه نخست سال ۲۰۲۶ با رشد ۱۹ درصدی به ۶۷ هزار و ۵۴۲ تراواتساعت رسید که حدود ۷۰ درصد آن در بورسهای انرژی انجام شد.
این افزایش لزوماً به معنای افزایش مصرف گاز نیست، بلکه بخش مهمی از آن به افزایش نقدشوندگی بازار و رشد معاملات پوشش ریسک مربوط میشود. در چنین شرایطی، شرکتها و معاملهگران تلاش میکنند با استفاده از قراردادهای مالی و معاملاتی، خود را در برابر نوسان قیمت و ریسک اختلال عرضه محافظت کنند.
در همین چهارچوب، حجم معاملات گاز طبیعی هلند (TTF) در نیمه نخست سال با رشد ۲۳ درصدی به ۵۱ هزار و ۵۵۸ تراواتساعت رسید. این روند جایگاه تیتیاف را بهعنوان شاخص اصلی قیمتگذاری گاز اروپا و یکی از مهمترین ابزارهای مدیریت ریسک در بازار منطقه تقویت کرده است.
زبروگه؛ افزایش اهمیت یک دروازه الانجی
در کنار تیتیاف، پایانه و قطب زبروگه نیز نقش فزایندهای در بازار اروپا پیدا کرده است. افزایش پوشش ریسک قراردادهای بلندمدت دوحه با شرکت فلکسیس و ادغام کامل زیرساخت پایانه زبروگه با قطب مجازی معاملات گاز در سال ۲۰۲۳، نقدشوندگی این نقطه ورودی را افزایش داده است.
اهمیت زبروگه در شرایط کنونی بیش از گذشته است؛ زیرا هرچه ریسک مسیرهای سنتی تأمین الانجی افزایش یابد، پایانههایی که بتوانند محمولههای ورودی را سریعتر وارد شبکه تجارت و توزیع کنند، ارزش راهبردی بیشتری پیدا خواهند کرد.
مسیرهای جایگزین؛ انعطافپذیری در برابر اختلال
تصاویر ماهوارهای اشارهشده در گزارش، از عملیات انتقال کشتیبهکشتی الانجی در نزدیکی سواحل عمان و خارج از تنگه هرمز در حوالی بندر صحار حکایت دارد. مشاهده این عملیات را میتوان نشانهای از تلاش صادرکنندگان برای حفظ جریان صادرات و دورزدن اختلالات مسیر اصلی دانست.
بااینحال، نکته مهم این است که ظرفیت مسیرهای جایگزین نیز محدود است و طبق گزارش، این ظرفیتها تقریباً به سقف خود نزدیک شدهاند. بنابراین، انعطافپذیری کنونی بازار به این معنا نیست که محدودیت زیرساختی وجود ندارد، بلکه بخشی از ظرفیت مازاد موجود در شبکه جهانی الانجی برای جبران اختلالات به کار گرفته شده است.
تفاوت قیمت میان بازار آمریکا و بازارهای وارداتی اروپا و آسیا در شرایط بحران بسیار معنادار است. گزارش نشان میدهد اختلال در جریان الانجی از تنگه هرمز، قیمت گاز در اروپا و آسیا را به حدود ۲۰ دلار برای هر میلیون واحد حرارتی رسانده است.
در کوتاهمدت، ریسک ژئوپلیتیک، محدودیت عرضه الانجی و رقابت اروپا و آسیا برای محمولههای تکمحموله همچنان مهمترین عوامل بازار خواهند بود. بااینحال، تجربه بحران نشان میدهد که بازار الانجی جهان نسبت به گذشته انعطاف بیشتری دارد.
کاهش تقاضا در پاسخ به قیمت، تغییر مقصد محمولهها، استفاده از ذخایر، توسعه تجارت مالی و پوشش ریسک و فعالشدن مسیرهای جایگزین، همگی ابزارهایی هستند که از تبدیل اختلال عرضه به کمبود گسترده جلوگیری میکنند.
تصویر کنونی بازار بیشتر بیانگر افزایش هزینه تأمین و تشدید رقابت برای محمولههای موجود است تا یک کمبود فیزیکی فراگیر. در صورت تداوم بحران، محدودیت ظرفیت مسیرهای جایگزین میتواند آسیبپذیری بازار را افزایش دهد و رقابت میان اروپا و آسیا را در ماههای آینده شدیدتر کند.
انتهای پیام/