دانش ایرانی به محصولات صنعتی پتروشیمی تبدیل میشود
به نقل از شانا، خودکفایی در صنعت پتروشیمی فقط به ساخت مجتمعها و افزایش ظرفیت تولید محدود نمیشود. بخش مهمی از این مسیر به دانش فنی، فناوریهای فرایندی، کاتالیستها و مواد شیمیایی مورد نیاز صنعت بازمیگردد؛ حوزههایی که وابستگی به تأمینکنندگان خارجی در آنها میتواند هزینههای تولید و ریسک استمرار فعالیت مجتمعهای پتروشیمی را افزایش دهد. به همین دلیل، توسعه فناوری و حرکت از واردات بهسمت تولید داخلی، در سالهای اخیر به یکی از محورهای مهم صنعت پتروشیمی تبدیل شده است.
محمد کرمانی، مدیرعامل شرکت پژوهش و فناوری پتروشیمی معتقد است: تجاریسازی و تولید صنعتی یک محصول فناورانه، فرایندی زمانبر است و نمیتوان دستاوردهای پژوهشی را فقط با دستیابی به یک دانش فنی ارزیابی کرد. بر همین اساس، این شرکت در دو سال فعالیت دولت چهاردهم تلاش کرده است با نزدیکترکردن ارتباط میان پژوهشگران، شرکتهای دانشبنیان، مراکز دانشگاهی و مصرفکنندگان فناوری، بخشی از دستاوردهای خود را به مرحله تولید صنعتی و ورود به بازار برساند.
نتیجه این رویکرد را میتوان در تولید صنعتی کاتالیستهای سنتز آمونیاک، اتیلن اکسید و متانول، توسعه دانش فنی کاتالیستهای شیفت آب-گاز و متاناسیون و همچنین دستیابی به فناوری تولید گرید ویژه پلیاتیلن سنگین برای درپوش بطریهای نوشیدنیهای گازدار مشاهده کرد. در کنار این دستاوردها، دانش فنی تریاتیل آلومینیوم (TEAL) نیز در آستانه تولید قرار گرفته است؛ مادهای راهبردی که تاکنون از خارج تأمین میشده و تولید داخلی آن میتواند گام دیگری در کاهش وابستگی صنعت باشد.
در این میان، همکاری با شرکتهای دانشبنیان نیز به یکی از مسیرهای اصلی تبدیل دستاوردهای پژوهشی به محصول و فناوری صنعتی تبدیل شده است؛ مسیری که به گفته کرمانی، افزونبر کاهش وابستگی فناورانه و ارزی، میتواند به تقویت توان شرکتهای ایرانی، ایجاد ظرفیتهای جدید تولید و شکلگیری یک زیستبوم پایدار برای توسعه فناوری در صنعت پتروشیمی کمک کند.
محمد کرمانی، مدیرعامل شرکت پژوهش و فناوری پتروشیمی در گفتوگویی مهمترین دستاوردهای این شرکت در دو سال فعالیت دولت چهاردهم، روند تجاریسازی فناوریها و کاتالیستهای داخلی، نقش شرکتهای دانشبنیان و برنامههای این شرکت برای توسعه محصولات پیشرفته و با ارزش افزوده بالا را تبیین کرده است. این گفتوگو را در ادامه بخوانید.
مهمترین دستاوردهای فناورانه شرکت پژوهش و فناوری پتروشیمی در دولت چهاردهم در مسیر خودکفایی صنعت چه بوده است؟
شرکت پژوهش و فناوری پتروشیمی در این دوره فعالیتهای گستردهای در زمینه کسب دانش فنی فناوریهای فرایندی، کاتالیستها و مواد شیمیایی در زنجیره ارزش صنعت پتروشیمی انجام داده و دستاوردهای مطلوبی کسب کرده است. کاتالیستهای سنتز متانول، آمونیاک و اتیلن اکسید (EO) تحت لیسانس این شرکت در شرکتهای مختلف تولید و به بازار عرضه میشود.
همچنین، دانش فنی تولید ماده تریاتیل آلومینیوم (TEAL) که بهطور گسترده در فرایند پلیمریزاسیون تولید پلیمرهای پلیاتیلن و پلیپروپیلن استفاده میشود، در چند ماه آینده تحت لیسانس این شرکت و برای نخستین بار در کشور تولید خواهد شد که به خودکفایی در این ماده منجر میشود.
افزونبراین، قرارداد تولید پلیپروپیلن تحت لیسانس شرکت پژوهش و فناوری پتروشیمی برای احداث در پتروشیمی پارس امضا و تاکنون مدارک مهندسی پایه به سازنده طرح بهطور کامل ارائه شده است. مدارک مهندسی پایه مورد نیاز برای احداث واحد تولید پروپیلن از متانول برای ارائه به شرکتی داخلی تکمیل و ارائه شده است.
چه دانش فنی و فناوریهایی در این دوره به مرحله صنعتی و تجاریسازی رسیدهاند؟
تجاریسازی و تولید صنعتی یک محصول زمانبر است؛ با این حال با توجه به سابقه بیش از دو دهه فعالیت شرکت پژوهش و فناوری پتروشیمی در موضوعهای متنوع در صنعت پتروشیمی و تجربه همکاری طی این دو سال اخیر با سایر بازیگران این زیستبوم، میتوان گفت کاتالیستهای سنتز آمونیاک و EO تجاریسازی شده و در مقیاس صنعتی نیز تولید شده است.
همچنین، دانش فنی کاتالیستهای شیفت آب - گاز دما پایین (LTSC) و متاناسیون نیز آماده واگذاری به شرکتهای توسعهدهنده است. افزونبراین، دانش فنی کاتالیستهای زیگلر-ناتا برای تولید پلیاتیلن سنگین در فناوریهای میتسویی و هوستالن نیز نهایی شده و آماده عرضه به بازار است.
در این دوره زمانی، شرکت پژوهش و فناوری پتروشیمی برای نخستین بار در کشور موفق به دستیابی به دانش فنی و فناوری تولید محصول جدید پلیاتیلن سنگین (HDPE) گرید درپوش مناسب برای بطری نوشیدنیهای گازدار شد. این محصول خاص با ویژگیهای مقاومت بالا در برابر تنشهای محیطی (High ESCR) و فرایندپذیری مطلوب در خطوط تولید سرعت بالا، طراحی شده است.
این دستاورد مهم در واحد نیمهصنعتی HDPE این شرکت محقق شده و همه مراحل تست صنعتی در شرکتهای تولیدکننده درپوش بطری را با موفقیت پشتسر گذاشته است. بر اساس نتایج آزمونها، قابلیت جایگزینی کامل نمونههای خارجی از سوی این گرید بومی تأیید شده است. این موفقیت گامی اساسی همسو با تحقق اهداف راهبردی شرکت پژوهش و فناوری پتروشیمی و خودکفایی صنعت پتروشیمی کشور به شمار میرود.
همچنین، فناوری تولید فعالکننده کربنات پتاسیم که در گذشته از سوی شرکت ما بومی شده بود، در سالهای اخیر ارتقا یافته، بهگونهای که از نمونههای خارجی آن از لحاظ فنی و اقتصادی مناسبتر است که این فناوری نیز تجاری شده است.
یکی دیگر از حوزههای کاری شرکت پژوهش و فناوری پتروشیمی، حوزه انرژی و بهینهسازی آن است که در این حوزه هم به موفقیتهای مطلوبی دست یافتهایم. دستیابی به دانش فنی طراحی، اصلاح و بهینهسازی و ساخت مشعلهای جدید بهمنظور کاهش مصرف سوخت در واحدهای پتروشیمی، رفع مشکلات تولید و بهرهبرداری و استفاده حداکثری از گازهای مازاد ارسالی به مشعلها بهویژه هیدروژن و کاهش گاز مصرفی که در چند واحد صنعتی پتروشیمی ازجمله پتروشیمیهای نوری، سبلان، بوشهر و بندرامام اجرا شده است.
فرایند تجاریسازی کاتالیستهای داخلی صنعت پتروشیمی در چه مرحلهای قرار دارد؟
با تدوین سند کاتالیست صنعت نفت و پیگیری اجرای پروژههای تدوینشده در این بخش، که یکی از ارکان اصلی آن شرکت پژوهش و فناوری پتروشیمی بوده است، حدود ۶۰ درصد کاتالیستهای مورد نیاز این صنعت، از سوی شرکتهای داخلی تولید و در واحدهای صنعتی در حال استفاده است. با فعالیتهای پژوهشی، دانش فنی تولید مابقی کاتالیستها نیز در مقیاسهای کوچک به دست آمد و فعالیتهای افزایش مقیاس آنها به مقیاسهای تجاری در حال انجام است.
داخلیسازی کاتالیستها چه مقدار به کاهش وابستگی ارزی کمک کرده است؟
ارزش کاتالیستهای مصرفی در صنعت نفت کشور اکنون سالانه در حدود یکمیلیارد و ۱۰۰ میلیون دلار تخمین زده میشود که حدود ۷۰۰ میلیون دلار این کاتالیستها در داخل کشور تولید میشود.
ارزیابی عملکرد کاتالیستهای ایرانی در واحدهای صنعتی در مقایسه با نمونههای خارجی چه نتایجی به همراه داشته است؟
در همه برنامههای در حال اجرای شرکت پژوهش و فناوری پتروشیمی، تازهترین نوآوریها مطالعه و بررسی و از لحاظ مشخصات فنی و عملکردی با نمونه شرکتهای صاحبنام دنیا مقایسه میشود. اکنون با توجه به بازخوردهای مجتمعهای پتروشیمی مصرفکننده کاتالیستهای تحت لیسانس این شرکت، عملکرد کاتالیستهای تولید داخل مطلوب بوده و حتی کاتالیستهای سنتز متانول و ریفورمینگها در برخی ویژگیها از کاتالیستهای خارجی برتر نیز بوده است. بیشک با همکاری شرکتهای دانشبنیان و مؤسسههای پژوهشی میتوان نسلهای جدیدی از کاتالیستها با عملکرد بهتر نیز تولید کرد.
چه رویکردی برای تبدیل دستاوردهای پژوهشی شرکت به فناوریهای تجاری و صنعتی اتخاذ شده است؟
شرکت پژوهش و فناوری پتروشیمی برای تحقق هدف تبدیل دستاوردهای پژوهشی به فناوریهای تجاری و صنعتی، رویکرد خود را بر توسعه همکاری و مشارکت با مصرفکنندگان فناوری، مراکز تحقیقاتی و دانشگاهها استوار کرده است. در این رویکرد، حضور و مشارکت صنعت در فرایند توسعه فناوری، ضمن تأمین بخشی از سرمایه مورد نیاز، به جهتدهی پژوهشها بر اساس نیازهای واقعی صنعت کمک میکند.
از سوی دیگر، بهرهگیری از دانش و تخصص موجود در دانشگاهها و مراکز پژوهشی در کنار تجربه و ظرفیتهای فنی شرکت پژوهش و فناوری پتروشیمی، زمینه را برای توسعه فناوریهای کاربردی و رقابتپذیر فراهم میکند.
چه فناوریهایی در حوزه محصولات با ارزش افزوده بالا و پلیمرهای مهندسی در شرکت پژوهش و فناوری پتروشیمی در حال توسعه است؟
با توجه به تعریف زنجیره ارزش صنعت پتروشیمی از سوی شرکت ملی صنایع پتروشیمی، شرکت پژوهش و فناوری پتروشیمی مذاکراتی برای جذب و مشارکت سرمایهگذاری احداث واحد صنعتی و تولید تجاری پلی وینیل الکل (PVA) با استفاده از دانش موجود در شرکت با هدف توسعه آن انجام داده که در مرحله امضای قرارداد است.
افزونبراین، شرکت پژوهش و فناوری پتروشیمی در حال انجام مذاکرات فنی و تجاری با یک شرکت خصوصی بهمنظور همکاری مشترک فناورانه برای احداث نخستین واحد صنعتی UHMWPE (پلیاتیلن با وزن مولکولی فوق بالا) است که در صورت نهاییشدن و اجرای آن میتواند اقدام مؤثری در زمینه تولید پلیمرهای پیشرفته در کشور باشد.
همکاری شرکت پژوهش و فناوری پتروشیمی با شرکتهای دانشبنیان در دولت چهاردهم چه دستاوردهای صنعتی و تجاری مشخصی به همراه داشته است؟
از موارد برجسته این همکاریها میتوان به تولید تجاری کاتالیستهای سنتز آمونیاک، اتیلن اکسید و تداوم تولید کاتالیست سنتز متانول و تولید اکتیویتور بهبودیافته کربنات پتاسیم اشاره کرد. البته اینها موارد نهاییشده هستند. چند مورد دیگر را همکاران ما در حال اجرا دارند که پس از نهاییشدن اطلاعرسانی میشوند.
اگر بخواهید کارنامه شرکت پژوهش و فناوری پتروشیمی را در چند شاخص کلیدی خلاصه کنید، کدام دستاوردها گویاترین تصویر را از عملکرد این شرکت ارائه میدهند؟
هماکنون شرکت پژوهش و فناوری پتروشیمی صاحب دانش فنی ۲۰ فرایند و ماده شیمیایی صنعت پتروشیمی است که از این تعداد ۱۷ دانش فنی به متقاضیان اعطا شده است؛ از دانشهای فنی فرایندی قابل ارائه شامل متانول، انواع پلیاتیلن، پلیپروپیلن، متانول به پروپیلن، آمونیاک، وینیل استات مونومر (VAM) و پلیونیل الکل (PVA) است.
همچنین، ۲۴ کاتالیست و آغازگر صنعت نفت کشور نیز با دانش فنی شرکت پژوهش و فناوری پتروشیمی توسعه پیدا کرده و قراردادهای تجاریسازی بسیاری از آنها نیز امضا شده است. درعینحال، این شرکت با حدود ۳۰ شرکت دانشبنیان برحسب فعالیت آنها تفاهمنامه، موافقتنامه و قراردادهای همکاری دارد.
اما بخش مهمی از نتایج حاصل از اقدامهای شرکت پژوهش و فناوری پتروشیمی را باید در مواردی مانند بازیابی، حفظ و افزایش روحیه خوداتکایی صنعتی، حمایت از شرکتهای ایرانی و کمک به تولید صنعتی آنها، کمک به ایجاد اشتغال در بخش خصوصی با واگذاری دانشهای فنی به شرکتهای تولیدکننده خصوصی داخلی و از همه مهمتر جذب تعدادی از نخبگان علمی و دانشگاهی کشور از طریق مشارکت آنان در پروژههای تحقیقاتی و جلوگیری از مهاجرت آنها برشمرد.
انتهای پیام/