شوک بزرگ به نیروگاههای گازی؛ برق خورشیدی ارزانتر از سیکل ترکیبی شد؟
به نقل از تجارت نیوز، تا همین چند سال پیش نیروگاههای سیکل ترکیبی نماد تولید برق اقتصادی و پربازده در جهان محسوب میشدند. بسیاری از کشورها با سرمایهگذاری میلیارد دلاری روی نیروگاههای گازی تلاش کردند هم مصرف سوخت را کاهش دهند و هم برق پایدار تولید کنند. راندمان بالای این نیروگاهها باعث شد سیکل ترکیبی در دو دهه گذشته به ستون اصلی شبکه برق بسیاری از اقتصادهای بزرگ تبدیل شود. اما حالا ورق در حال برگشت است؛ زیرا کاهش مداوم هزینه انرژی خورشیدی و پیشرفت فناوری ذخیرهسازی برق، جایگاه سنتی نیروگاههای گازی را با چالش جدی مواجه کرده است.
طبق گزارش جدید آژانس بینالمللی انرژی (IEA)، ظرفیت نصب نیروگاههای خورشیدی جهان در سال ۲۰۲۵ با رشدی بیسابقه روبهرو شده و خورشیدی اکنون سریعترین منبع در حال توسعه تولید برق در جهان است. کارشناسان میگویند عامل اصلی این جهش، کاهش شدید هزینه تولید برق خورشیدی در کنار افزایش قیمت جهانی گاز طبیعی است؛ مسئلهای که پس از بحران انرژی اروپا و نوسانات بازار LNG بیش از گذشته اهمیت پیدا کرده است.
چرا نیروگاه سیکل ترکیبی مهم شد؟
نیروگاه سیکل ترکیبی در واقع ترکیبی از توربین گازی و توربین بخار است. در این فناوری، گاز طبیعی در توربین گازی سوزانده میشود و حرارت خروجی آن که در نیروگاههای قدیمی هدر میرفت، برای تولید بخار و راهاندازی توربین بخار استفاده میشود. همین فرآیند باعث شده راندمان نیروگاههای سیکل ترکیبی در مدلهای جدید به بیش از ۶۰ درصد برسد؛ عددی که در مقایسه با نیروگاههای بخاری سنتی بسیار بالاتر است.
در بسیاری از کشورها از جمله ایران، نیروگاههای سیکل ترکیبی بهدلیل دسترسی به گاز طبیعی، مهمترین منبع تولید برق هستند. مزیت بزرگ این نیروگاهها، تولید پایدار برق در تمام ساعات شبانهروز است. برخلاف انرژی خورشیدی که وابسته به تابش خورشید است، نیروگاه سیکل ترکیبی میتواند در هر ساعت از شبانهروز برق مورد نیاز صنایع، شهرها و شبکه سراسری را تأمین کند.
اما نقطه ضعف اصلی این نیروگاهها وابستگی شدید به سوخت فسیلی است. افزایش قیمت جهانی گاز طبیعی در سالهای اخیر باعث شده هزینه تولید برق در نیروگاههای گازی به شکل محسوسی افزایش یابد. بر اساس گزارشهای بینالمللی، هزینه تولید برق در نیروگاههای سیکل ترکیبی اکنون بسته به قیمت سوخت و فناوری نیروگاه، بین ۷۷ تا ۱۳۰ دلار به ازای هر مگاواتساعت برآورد میشود. این در حالی است که هزینه سوخت همچنان مهمترین عامل تعیینکننده قیمت برق گازی است و هرگونه افزایش قیمت گاز میتواند بهای برق را به سرعت بالا ببرد.
از سوی دیگر، نیروگاههای سیکل ترکیبی با وجود راندمان بالا همچنان تولیدکننده دیاکسیدکربن هستند. در شرایطی که بسیاری از کشورها قوانین سختگیرانه زیستمحیطی وضع کردهاند، هزینه انتشار کربن نیز به چالش تازه نیروگاههای گازی تبدیل شده است. اروپا در سالهای اخیر میلیاردها دلار برای کاهش وابستگی به گاز هزینه کرده و بسیاری از سرمایهگذاران به سمت انرژیهای تجدیدپذیر حرکت کردهاند.
انقلاب آرام خورشیدیها
در مقابل، انرژی خورشیدی حالا دیگر یک فناوری گران و لوکس محسوب نمیشود. قیمت پنلهای خورشیدی طی بیش از یک دهه گذشته سقوط کرده و هزینه ساخت نیروگاههای خورشیدی در بسیاری از کشورها به کمترین سطح تاریخی رسیده است. آمارهای بینالمللی نشان میدهد هزینه پنلهای خورشیدی نسبت به سال ۲۰۱۰ بیش از ۷۰ تا ۸۰ درصد کاهش یافته است.
همین مسئله باعث شده برق خورشیدی در بسیاری از بازارها ارزانتر از برق تولیدشده توسط نیروگاههای فسیلی باشد. تازهترین گزارشهای مؤسسات بینالمللی انرژی نشان میدهد هزینه تولید برق خورشیدی در پروژههای بزرگ اکنون بین ۲۸ تا ۶۰ دلار به ازای هر مگاواتساعت است و در برخی مناطق آفتابی جهان حتی به کمتر از ۳۰ دلار نیز رسیده است. این اعداد نشان میدهد خورشیدی در بسیاری از پروژههای جدید از نیروگاه سیکل ترکیبی ارزانتر شده است.
کارشناسان میگویند مهمترین مزیت نیروگاه خورشیدی این است که برخلاف نیروگاههای گازی هیچ هزینه سوختی ندارد. خورشید رایگان است و نیروگاه پس از نصب، عمده هزینههایش به نگهداری محدود میشود. همین ویژگی باعث شده سرمایهگذاران جهانی بهشدت به سمت پروژههای خورشیدی حرکت کنند.
علاوه بر این، نیروگاه خورشیدی آلودگی مستقیم تولید نمیکند و مصرف آب آن بسیار ناچیز است. این موضوع برای کشورهایی که با بحران آب و آلودگی هوا روبهرو هستند اهمیت حیاتی دارد. بسیاری از کشورهای خاورمیانه اکنون سرمایهگذاری گستردهای روی انرژی خورشیدی انجام دادهاند تا وابستگی خود به سوختهای فسیلی را کاهش دهند.
اما خورشیدی هنوز یک مشکل بزرگ دارد
با وجود تمام مزایا، انرژی خورشیدی هنوز یک چالش اساسی دارد و آن ناپایداری تولید برق است. نیروگاه خورشیدی فقط زمانی برق تولید میکند که خورشید بتابد. در شب یا روزهای ابری تولید برق کاهش پیدا میکند و همین موضوع باعث شده شبکههای برق همچنان به نیروگاههای پایدار مانند سیکل ترکیبی نیاز داشته باشند.
البته فناوری باتری و ذخیرهسازی انرژی با سرعت زیادی در حال پیشرفت است. گزارش بلومبرگNEF نشان میدهد هزینه ذخیرهسازی باتری در سالهای اخیر کاهش چشمگیری داشته و ترکیب نیروگاه خورشیدی با باتری در بسیاری از کشورها به گزینهای اقتصادی تبدیل شده است. برخی تحلیلگران معتقدند اگر روند کاهش قیمت باتری ادامه پیدا کند، نیروگاههای خورشیدی در آینده حتی میتوانند نقش نیروگاههای گازی را نیز کمرنگ کنند.
کدام نیروگاه در نهایت ارزانتر است؟
پاسخ این سؤال به عوامل مختلفی بستگی دارد؛ از قیمت گاز طبیعی گرفته تا شدت تابش خورشید، هزینه سرمایهگذاری، قیمت زمین و فناوری ذخیرهسازی. اما اگر فقط هزینه نهایی تولید برق را در پروژههای جدید مقایسه کنیم، بسیاری از گزارشهای جهانی تأکید دارند که نیروگاه خورشیدی اکنون در اغلب مناطق جهان ارزانتر از نیروگاه سیکل ترکیبی برق تولید میکند.
با این حال، نیروگاه سیکل ترکیبی هنوز یک مزیت مهم دارد؛ تولید برق پایدار و شبانهروزی. شبکه برق جهان فعلاً نمیتواند فقط با انرژی خورشیدی اداره شود و به همین دلیل نیروگاههای گازی همچنان نقش حیاتی در تأمین برق دارند. در واقع آینده صنعت انرژی احتمالاً ترکیبی از نیروگاههای خورشیدی، باتریهای ذخیرهساز و نیروگاههای گازی پشتیبان خواهد بود.
رقابت میان نیروگاه سیکل ترکیبی و نیروگاه خورشیدی وارد مرحله تازهای شده است. اگر تا چند سال پیش برق گازی ارزانترین گزینه تولید انرژی محسوب میشد، اکنون کاهش شدید هزینه فناوری خورشیدی این معادله را تغییر داده است. تازهترین آمارهای جهانی نشان میدهد در بسیاری از کشورها برق خورشیدی ارزانتر از برق تولیدی نیروگاههای سیکل ترکیبی است و روند کاهش هزینهها همچنان ادامه دارد.
با این حال، نیروگاههای سیکل ترکیبی بهدلیل تولید پایدار برق و توان پاسخگویی سریع به نیاز شبکه هنوز جایگاه مهمی در صنعت انرژی دارند. در مقابل، نیروگاههای خورشیدی آینده کمهزینهتر و پاکتری را وعده میدهند؛ آیندهای که میتواند وابستگی جهان به سوختهای فسیلی را بهتدریج کاهش دهد.
انتهای پیام/