عربستان به‌دنبال جایگزین‌کردن راه صادرات زمینی نفت به‌جای تنگه هرمز و باب‌المندب
حملات مکرر به زیرساخت‌های نفتی و ناامن شدن مسیر‌های دریایی، عربستان را به سمت پیدا کردن راه‌های تازه برای صادرات نفت سوق داده است؛ تا جایی که شرکت آرامکو حالا در حال بررسی طرح‌هایی برای انتقال زمینی نفت به سمت عمان و رساندن محموله‌ها به ساحل دریای عرب است.
عربستان در حال حاضر برای صادرات نفت خود به دو مسیر اصلی یعنی تنگه هرمز و دریای سرخ وابسته است. هر دو مسیر در سال‌های اخیر با افزایش تنش‌های امنیتی روبه‌رو شده‌اند و حملات نیرو‌های یمنی نیز هزینه و ریسک عبور نفتکش‌ها را برای عربستان افزایش داده است.
به همین دلیل، ریاض به دنبال گزینه‌هایی است که نفت را پیش از رسیدن به مسیر‌های دریایی پرریسک، از طریق خاک عربستان به نقطه‌ای امن‌تر منتقل کند.
بر اساس گزارشی که بی ان ریپورت BN Report منتشر کرده، آرامکو در حال انجام مطالعات فنی و مهندسی برای توسعه مسیر‌های صادراتی جدید است. یکی از گزینه‌های مهم، اتصال خطوط لوله نفت عربستان به ساحل عمان و مجموعه ذخیره‌سازی دُقم است.
منظور از این طرح این است که نفت تولیدشده در مناطق شرقی عربستان ابتدا از طریق یک خط لوله طولانی در مسیر زمینی به سمت عمان منتقل شود. این خط پس از عبور از خاک عربستان و ورود به عمان، نفت را به تأسیسات ذخیره‌سازی و صادراتی در منطقه دُقم در ساحل دریای عرب می‌رساند.
در مرحله بعد، نفت در مخازن دُقم ذخیره و از طریق پایانه‌های دریایی این منطقه در اختیار نفتکش‌ها قرار می‌گیرد تا از دریای عرب به سمت بازار‌های آسیایی حرکت کند.
بنابراین، مزیت اصلی این مسیر آن است که نفت عربستان برای رسیدن به بخش مهمی از مشتریان آسیایی، دیگر مجبور نیست ابتدا وارد خلیج فارس شود و از تنگه هرمز عبور کند.
به زبان ساده، عربستان می‌خواهد بخشی از نفت خود را از شرق کشور به‌صورت زمینی به یک خروجی جدید در ساحل دریای عرب برساند و از آنجا راهی بازار‌های آسیایی کند.
در ماه‌های اخیر، حملات نیرو‌های یمنی به اهداف و تأسیسات نفتی عربستان و همچنین افزایش ناامنی در دریای سرخ، هزینه انتقال نفت را بالا برده است.
گزارش بزینس اینشورنس نشان می‌دهد حق بیمه جنگ برای نفتکش‌های مرتبط با عربستان در بندر ینبع به حدود ۳ درصد ارزش کشتی رسیده و در برخی بنادر جنوبی حتی تا ۷ درصد افزایش یافته است.
این ارقام برای نفتکش‌های بزرگ به معنای هزینه‌های چند میلیون دلاری است. بنابراین، حتی اگر نفت عربستان همچنان صادر شود، هزینه رساندن آن به مشتریان خارجی افزایش پیدا می‌کند.
از طرف دیگر، خط لوله شرق به غرب عربستان نیز که قرار بود راهی برای دور زدن هرمز باشد، خود در معرض حملات قرار گرفته است. همین مسئله نشان داده که حتی مسیر‌های زمینی موجود نیز نمی‌توانند به‌طور کامل مشکل امنیت صادرات نفت عربستان را حل کنند.
مسیر جدید آسان نیست
با این حال، ایجاد چنین مسیری به سادگی روی کاغذ نیست. ساخت یک خط لوله هزار کیلومتری یا حتی بیشتر در مناطق بیابانی، هزینه بسیار بالایی دارد و نیازمند احداث ایستگاه‌های پمپاژ، مخازن ذخیره‌سازی، تأسیسات صادراتی و سامانه‌های امنیتی است.
مسیر احتمالی همچنین باید از مناطق سخت و بیابانی عبور کند؛ مناطقی که گرمای شدید، جابه‌جایی شن‌های بیابان، تأمین برق، نگهداری خطوط و حفاظت از تأسیسات را به چالش جدی تبدیل می‌کند.
علاوه بر مسائل فنی، ریاض و مسقط باید درباره حق مالکیت، نحوه بهره‌برداری، تعرفه انتقال نفت و مسائل امنیتی به توافق‌های دقیق و بلندمدت برسند.
برآورد‌های کارشناسی مورد استناد العربی الجدید، هزینه ساخت یک خط لوله بزرگ با ظرفیت حدود ۱.۵ تا ۲.۵ میلیون بشکه در روز را بین ۸ تا ۱۵ میلیارد دلار برای هر مسیر تخمین می‌زند؛ رقمی که با اضافه شدن مخازن و پایانه‌های صادراتی می‌تواند افزایش یابد.
عربستان به دنبال مسیر سوم و چهارم
در چنین شرایطی، طرح اتصال نفت عربستان به ساحل عمان را باید بخشی از تلاش ریاض برای ساخت مسیر‌های جایگزین دانست؛ تلاشی که نشان می‌دهد مسیر‌های فعلی دیگر برای عربستان بدون هزینه و ریسک نیستند.
گزارش لویدز لیست نیز از افزایش اختلال در انتقال نفت در دریای عمان و تلاش نفتکش‌ها برای پیدا کردن مسیر‌های جایگزین خبر داده است.
در واقع، حملات یمنی‌ها و افزایش ناامنی دریایی، عربستان را به سمتی برده که به جای اتکا به یک یا دو مسیر، به دنبال ایجاد شبکه‌ای چندمسیره برای صادرات نفت باشد.
اگر طرح اتصال به عمان عملی شود، عربستان می‌تواند نفت خود را از شرق کشور از مسیر زمینی به ساحل دریای عرب برساند و از آنجا بدون عبور از هرمز به سمت مشتریان آسیایی صادر کند.
این طرح هنوز در مرحله مطالعه است و نمی‌توان اجرای آن را قطعی دانست؛ اما همین که آرامکو ناچار به بررسی چنین پروژه چندمیلیارددلاری شده، نشان می‌دهد هزینه و ریسک امنیتی صادرات نفت عربستان در حال تغییر دادن مسیر‌های سنتی این کشور است.
انتهای پیام/